Stanowisko
Słońce lub półcień. W pełnym słońcu owoce są słodsze i plon wyraźnie wyższy. W półcieniu krzew rośnie, kwitnie i owocuje, ale słabiej – to opcja, kiedy nie ma innego miejsca, nie zaś optymalne rozwiązanie. Stanowisko osłonięte od silnych wiatrów jest lepsze, bo długie pędy przy wietrze potrafią robić spore spustoszenie wśród podpor.
Gleba
Przeciętna ogrodowa, próchniczna, przepuszczalna. pH lekko kwaśne do obojętnego – zakres 6,0–7,0 jest odpowiedni. Na glebach ciężkich, gliniastych, z zastojem wody jeżyna radzi sobie wyraźnie gorzej: pędy słabiej rosną, a w mokrych zimach może dochodzić do gnicia szyjki korzeniowej. Przed sadzeniem na takiej glebie warto wymieszać podłoże z piaskiem i kompostem, ewentualnie posadzić wyżej, na lekkim kopczyku. Na glebach lekkich, piaszczystych daje radę, ale wymaga regularniejszego podlewania i nawożenia.
Podlewanie
Podłoże powinno być umiarkowanie wilgotne – ani mokre, ani przesuszone. Młode krzewy w pierwszym i drugim sezonie po posadzeniu wymagają regularnego podlewania, szczególnie w suche lata. Starsze egzemplarze z rozbudowanym systemem korzeniowym są dużo bardziej odporne na krótsze okresy suszy, ale w czasie zawiązywania i dojrzewania owoców brak wody odbija się bezpośrednio na plonie – owoce są mniejsze i mniej soczyste. Mulczowanie podstawy krzewu korą lub słomą znacznie ogranicza parowanie i rzadko kto to robi, a szkoda.
Rozmnażanie
Jeżyna rozmnaża się bardzo łatwo przez odkłady wierzchołkowe – wystarczy przygiąć końcówkę pędu do ziemi, przycisnąć, przykryć lekko ziemią i poczekać kilka tygodni na ukorzenienie. To metoda praktycznie bezawaryjna i nie wymaga żadnych specjalnych warunków. Można też pobierać sadzonki zdrewniałe jesienią lub odrosty korzeniowe, jeśli krzew je wytwarza. Nasiennie – możliwe, ale bez sensu przy odmianach uprawnych, bo siewki nie zachowują cech rodzica.
Zimowanie
Strefa mrozoodporności 5b, czyli do około -26°C. Liście opadają jesienią, pędy zimują bez okrywania w większości polskich warunków. W praktyce odmiany powszechnie dostępne w Polsce nie wymagają żadnej ochrony zimowej – to jeden z argumentów za jeżyną w porównaniu z malinami z bardziej wymagających grup. Odmiana 'Black Satin’ bywa wskazywana jako nieco mniej mrozoodporna, więc w rejonach o surowych zimach warto ją obserwować w pierwszych sezonach.
Cięcie
Tu trzeba wiedzieć jedną rzecz: jeżyna owocuje na pędach dwuletnich. Pędy w pierwszym roku (tzw. primokany) rosną wegetatywnie, w drugim roku (florikany) kwitną i owocują, po czym zamierają. Po zbiorach należy wyciąć wszystkie pędy, które w tym roku owocowały – do samej podstawy. Zostawiamy tylko tegoroczne przyrosty, które będą owocować w przyszłym sezonie. [1] Zaniedbane, nieskrócone krzewy robią się gęste, nieproduktywne i trudne do zbioru – nawet bez kolców. Najlepszy termin cięcia to sierpień–wrzesień, zaraz po ostatnich zbiorach. Długie pędy warto przywiązać do siatki lub drutu – bez podpory łamią się pod ciężarem owoców i leżą na ziemi.
Choroby i szkodniki
Odmiany bezkolcowe są generalnie mniej podatne na choroby niż ich kolczaste odpowiedniki. Ale „odporność” z etykiety to nie „brak problemów” w każdych warunkach. Na glebach zbyt wilgotnych i przy złym zagęszczeniu pędów może pojawić się szara pleśń (Botrytis cinerea) – szczególnie przy wilgotnych, chłodnych latach w czasie dojrzewania owoców. [2] Sporadycznie pojawia się rdza i antraknoza. Ze szkodników uwagę zwracają przede wszystkim przędziorki w upalne, suche sezony oraz mszyca na młodych pędach. Ptaki to osobny temat – przy większych nasadzeniach bez siatki można stracić znaczną część plonu.
Zastosowanie
Przede wszystkim krzew owocowy do ogrodów przydomowych – owoce do bezpośredniego spożycia i przetworów (dżemy, soki, wina, mrożonki). Przy odpowiednim prowadzeniu na podporze może też pełnić funkcję osłony lub żywopłotu – co ma sens tam, gdzie zależy nam na plonie, a nie na ozdobności. Odmiany kompaktowe, jak 'Dima’, nadają się do uprawy w dużych pojemnikach na tarasie lub balkonie – plon z jednego krzewu dochodzi do 1,5 kg, co jak na kontener jest wynikiem przyzwoitym. [3] Jeżyna 'Triple Crown’ lub 'Loch Ness’ to już rośliny na dużą przestrzeń – krzew 'Loch Ness’ potrafi osiągnąć 4 m, tu pojemnik odpada.
Uwagi
Wybór odmiany ma tu realnie duże znaczenie. 'Loch Tay’ owocuje najwcześniej, czasem już w połowie czerwca. 'Thornfree’ i 'Black Satin’ dojrzewają późno, sierpień–wrzesień, co przy chłodnych jesiennych końcówkach w niektórych rejonach Polski bywa problemem – owoce nie zdążają dojrzeć przed przymrozkami. Jeśli ktoś dopiero zaczyna z jeżyną i szuka odmiany mało wymagającej, 'Triple Crown’ z wyprostowanymi pędami i wczesnym owocowaniem jest sensownym pierwszym wyborem. Nawożenie wiosną kompostem lub nawozem do roślin jagodowych wyraźnie poprawia plon – szczególnie na glebach wymagających.
